juni 2020

Hoe verlaag je effectief je CO2 voetafdruk?

Inleiding

Om het Parijs akkoord te halen moet de wereldwijde COuitstoot omlaag. En flink ook! Zo zijn de doelen in Nederland om in 2030 49% minder uitstoot te hebben en in 2050 zelfs 95% minder (ten opzicht van 1990). Om dit voor elkaar te krijgen wordt er in de vele branches en door verschillende overheden gewerkt aan COreductie. Van het aanleggen van grote velden met zonnepanelen, tot aan het overstappen op elektrisch vervoer. Maar hoe verhoudt de ene acties zich tot de andere en waar bereik je de meeste COreductie? In andere worden welke acties zijn het meest effectief?

Ook op persoonlijk niveau kunnen kan je veel doen aan het verkleinen van je ‘voetafdruk’.

Hier geldt dezelde vraag: welke acties zijn effectief? Hoeveel COreductie behaal je met het overstappen op een elektrische auto? Of met een dagje geen vlees eten? Of een herbruikbare beker aanschaffen in plaats van elke dag maar wegwerpbekertjes?

Om hier een beter beeld bij te krijgen, kijken we naar:

    1. Wat de CO2 voetafdruk is van de gemiddelde Nederlander (in vergelijking met andere wereldburgers)
    2. Welke factoren op deze voetafdruk van invloed zijn
    3. De CO2 uitstoot van verschillende aspecten uit ons leven
    4. – QUIZ – aantal CO2 dilemma’s: welke keuze is beter?

 Wat is de COvoetafdruk van de gemiddelde Nederlander?

De gemiddelde Nederland heeft een COvoetafdruk die twee keer boven het wereldgemiddelde zit. Niet gek, want Nederland is een welvarend land en er is (nu nog) een sterke correlatie tussen een hoog BNP en grote COvoetafdruk.

De CO2 voetafdruk van de gemiddelde Nederlander was in 2017 9,6 ton COen daarmee staat Nederland nét in de top 25 van landen met de grootste COvoetafdruk per inwoner. De COuitstoot van de gemiddelde wereldburger is namelijk 4,8 ton CO2.

Ondanks dat de Nederlandse uitstoot nog erg hoog is, is de gemiddelde uitstoot per Nederlander al over zijn piek heen. Die was namelijk in 1979, met een 13,8 ton COper burger.

Hieronder een infographic waarin je de uitstoot van alle landen van de wereld bekijken (bron: www.ourworldindata.org).

nn

Welke factoren zijn van invloed op de ecologische voetafdruk?

Om effectief je voetafdruk te kunnen verlagen is het ten eerste handig om te weten waar hij vandaan komt. De milieuimpact wordt bepaald door verschillende factoren. De ene meer voor de hand liggend dan de ander. Zo is het logisch dat ons huis verwarmen met gas en een ritje in de auto een milieuimpact hebben. Maar ook zaken zoals kleding, de bouw van onze huizen en de wegen waar we gebruik van maken hebben een grote invloed.

Sommige factoren kunnen we direct beïnvloeden, bijvoorbeeld de keuze of we met auto of met het OV naar werk gaan. Daarentegen zijn er ook ‘verborgen’ factoren die we niet direct kunnen beiïvloeden, zoals verspilling van voedsel in de keten, of het aanleggen van een nieuwe asfalt weg.

Het boek ‘De verborgen Impact‘ van Babette Porcelijn gaat over de milieuimpact van de gemiddelde Nederlander.  Een interessant boek waarin helder uiteen wordt gezet welke factoren van invloed zijn op (onder andere) onze COvoetafdruk.

De afbeelding hiernaast is afkomstig uit het boek en zoals te zien is, zit het grootste gedeelte van de impact hem in onze spullen en voedsel consumptie (en dan met name vlees consumptie).

Uiteraard is het afbeelding hiernaast een weerspiegeling van de gemiddelde Nederlander en zullen de verschillen per individu enorm verschillen.

Bij iemand die bijvoorbeeld jaarlijks met het vliegtuig op vakantie gaat naar een ander werelddeel, zal de milieuimpact van het vliegen al snel op nummer 1 staan.

 

De COuitstoot van verschillende aspecten uit ons leven

 Zoals hierboven beschreven wordt onze milieuimpact door veel verschillende factoren bepaald. Maar zou je jij weten of je, in termen van COuitstoot, beter een thee of een cappuccino kan pakken? Of wat de COuitstoot is van douchen? Of het aanschaffen van zonnepanelen?

Hieronder staat een overzicht van de gemiddelde COuitstoot van verschillende activiteiten en producten uit ons leven. Uiteraard zijn ook dit weer gemiddelden en kunnen individuele situaties sterk afwijken. (bron van onderstaande getallen: How bad are banana’s – Mike Berners-Lee (2010))

Een e-mail
4 gram CO2

Bij het versturen van een mail zijn er verschillende factoren die van invloed zijn op de CO2 voetafdruk, denk aan het electriciteitsverbruik van je eigen device, maar ook de datacenters die moeten draaien om het internet mogelijk te maken.

een kop thee
21 gram CO2

De CO2 uitstoot van een gemiddelde kop thee is voornamelijk te danken aan het feit dat het water opgewarmd moet worden. Ruim 80% van de totale CO2 voetafdruk komt hier vandaan!

een Cappuccino
235 gram CO2

Een flinke toename in de CO2 uitstoot ten opzichte van een kop thee wanneer je kiest voor dit drankje. De grote boosdoener is hier de (koe)melk. Deze is namelijk verantwoordelijk voor 2/3 van de uitstoot.

douche
6 minuten douchen
500 gram CO2

Douchen heeft een grote invloed op onze CO2 voetafdruk en dit is ook een goede manier om je CO2 uitstoot flink te verlagen door bijvoorbeeld korter te douchen en/of een waterbesparende douchekop te installeren.

Onze CO2 voetafdruk van onze voedingskeuzes

Voeding heeft een grote invloed op onze CO2 voetafdruk. In principe zijn twee factoren van de uitstoot flink verlagen: 1. het kiezen voor lokale en seizoensgebonden producten, 2. het kiezen voor een plantaardige producten in plaats van dierlijke producten.

 

appel
appel (lokaal en juiste seizoen)
10 gram CO2
Een appel is over het algemeen een product met een zeer lage CO2 voetafdruk. Al kan de voetafdruk van dit product in factor 15 toenemen wanneer het in een ander werelddeel geproduceerd wordt en verscheept moet worden.
brood
Een brood (800 gram)
1 kg CO2

Brood is een ook een product met een lage CO2 voetafdruk. Al neemt de daadwerkelijke impact toe wanneer je het brood weggooit (wat relatief veel gebeurt met brood).

steak
Een Steak (115 gram)
2 kg CO2
Dat vlees een grote bijdrage levert aan de totale CO2 voetafdruk was al bekend, maar er zit nogal een groot verschil tussen verschillende soorten vlees. Steak in absoluut één van de meest CO2 intensieve vleessoorten.
kaas
1 kg kaas
12 kg CO2

Voor de productie van 1 kg kaas is maar liefst 10 liter melk nodig.

Vegetarisch eten en in plaats van vlees overstappen op kaas en eieren, levert lang niet in alle gevallen een lagere CO2 voetafdruk op.

Wat heeft echt een grote invloed?

Naast de dagdagelijkse dingen zijn er ook nog keuzes die we minder vaak maken, maar wel een (grote) invloed kunnen hebben op onze CO2 voetafdruk. Hieronder een overzicht van drie activiteiten die zowel kunnen bijdragen aan het vergroten als verlagen van onze milieu impact.

zonnepanelen
Zonnepanelen (paneel van 1800 kWH)
3,5 ton CO2

De productie van zonnepanelen is redelijk milieubelastend en bij de productie van een zonnepaneel die 1800 kWh produceert komt zo’n 3,5 ton CO2 vrij.

Maar wat natuurlijk vooral interessant is, is hoeveel CO2 er wordt bespaard doordat er geen grijze stroom meer nodig is. Over de gemiddelde levensduur is dit zo’n 50 ton CO2. Een netto negatieve voetafdruk van zo’n 46,5 ton COdus !

vliegtuig
Retourtje londen – hong Kong (economy class)
4,6 ton CO2

Vliegen heeft een grote impact op het milieu, daar zijn steeds meer mensen zich van bewust. Een retourtje naar Azië, staat gelijk aan de jaarlijkse CO2 voetafdruk van bijna 100 inwoners in Somalië!

kind
Een kind
373 ton CO2

De 373 ton CO2 is de uitstoot die iemand gemiddeld zal hebben over zijn/haar leven. Uiteraard betekend dit niet dat er geen kinderen meer moeten komen, maar het effect van een mensenleven op de aarde is zondermeer significant.

– Quiz – Een paar CO2 dilemma’s 

Het is niet altijd even makkelijk om de beste keuze (in termen van lage CO2 uitstoot) te herkennen. En vaak zijn keuzes ook niet zo zwart-wit als ze soms worden gepresenteerd. Zo is een veganistische lunch met veel exotische producten (zoals avocado’s) hoger qua uitstoot dan een Hollandse stamppot met een stukje Nederlands vlees (wanneer al deze ingrediënten uit Nederland komen en gekocht worden in het juiste seizoen).

Hieronder staan een aantal dilemma’s waar mensen in de dagelijkse leven tegenaan lopen en het antwoord niet altijd voor de hand liggend is (als je het hebt over laagste milieu impact).

De onderstaande voorbeelden komen uit het boek de Voetprintarier van Kees Aarts. Een interessant boek over het pragmatisch verlagen van je voetafdruk en toch een moderne levenstijl behouden. Toelichting op de antwoorden zijn te vinden onder de dilemma’s.
Dilemma #1
Vegetarische burger

OF

Frikandel
Klik hier voor het antwoord
Dilemma #2
Koemelk

OF

Amandelmelk

OF

Havermelk
Klik hier voor het antwoord
Dilemma #3
E-reader

OF

Papieren krant
Klik hier voor het antwoord

Toelichting dilemma’s

Dilemma #1
 Antwoord: frikandel
 
De frikandel is in feite een product van restvlees. Zonder de frikandel (of andere product van restvlees) zou dit restvlees niet wordt verwerkt tot etenswaren. Bij de productie van vegetarische burgers komt een hoop geknutsel kijken en bevatten in sommige gevallen ingrediënten die van ver moeten komen (denk aan sojabonen). Dus de frikandel is in termen van CO2 uitstoot een betere keuze, omdat het geheel gemaakt is van een reststroom.
 

Uiteraard spelen voor sommige mensen bij het kiezen voor een vegetarische keuze ook andere overtuigingen en waardes een rol. Dierenwelzijn is daar één van en het feit dat een frikandel gemaakt is van een dier, maakt het vanuit dat oogpunt ten opzichte van de vegetarische burger weer een minder goede keuze.

Daarnaast kan je dit dilemma ook vanuit een breder perspectief bekijken, want als we allemaal overstappen op een plantaardig dieet, dan is er ook geen restvlees meer. Dan zou er een dier geslacht moet worden specifiek voor de frikandel. De realiteit is, is dat we hier nog lang niet zijn.

Dilemma #2

Antwoord: havermelk

Bij de productie van amanadelmelk is veel water nodig en daarnaast komt dit product veelal uit Amerika. Koemelk daarentegen is vaak een lokaal product, maar een koe produceert een enorme hoeveelheid broeikasgas gedurende haar leven. Havermelk  scoort het beste in termen van laag waterverbruik en weinig broeikasgassen, de perfecte keuze dus voor je cappuccino!

Dilemma #3

Antwoord: de papieren krant

Vooropstellend dat beide keuzes qua duurzaamheid niet veel van elkaar verschillen. Of de één duurzamer is dan de andere hangt af van een aantal factoren. Ten eerste is het gebruik zelf: je moet al snel zo’n 50 boeken hebben gelezen op de e-reader om hem gelijk aan de krant te maken qua milieuimpact. Dit komt doordat een e-reader behoorlijk wat energie verbruikt. Ten tweede wordt een krant al snel duurzamer wanneer je hem deelt met vrienden of familie (want nu hoeven zij hem niet meer te kopen).

Concluderend

Het feit dat een individu of organisatie aan de slag gaat met verduurzaming is altijd goed. Om dit ook nog eens effectief te kunnen doen is het hebben van inzicht in zowel de voetafdruk als het effect van verschillende keuzes van waarde.

Op organisatieniveau helpt ImpactNow je graag verder om enerzijds inzicht te krijgen in je huidige milieuimpact en anderzijds door te kijken hoe deze effectief verlaagt en/of gecompenseerd kan worden.

Ook interessant:

februari 2020

CO2 compenseren: wat is het? En heeft het wel zin?

april 2020

CO2 reduceren een onhaalbare opgave? De oplossingen zijn er al en het levert ook nog eens geld op ook!